İsmail Hami Danişmend

İsmâil Hâmî Dânişmend (1899–1967), Dânişmendoğulları soyundan gelen; tarihçiliği, dil araştırmaları ve Millî Mücadele’ye verdiği entelektüel destekle tanınan önemli bir Türk tarihçisi ve düşünürüdür. Beyrut, Şam ve Paris’te geçen eğitim hayatının ardından İstanbul’da Mülkiye ve Edebiyat Fakültesi gibi seçkin kurumlarda siyasi tarih ve dinler tarihi dersleri vermiş, akademik derinliğini Bağdat Hukuk Mektebi Müdürlüğü gibi idari görevlerle birleştirmiştir. Millî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Atatürk ile aynı safta yer alan Dânişmend; Minber gazetesindeki yazıları ve kendi çıkardığı Memleket gazetesiyle, işgal altındaki İstanbul’da tam bağımsızlık yanlısı ve Türk milliyetçiliğini teşvik eden ateşli yazılarıyla bir ümit ışığı olmuş; Sivas Kongresi’ne delege olarak katılarak fiilen de hareketin içerisinde yer almıştır. Cumhuriyet döneminde resmi görevlerden ziyade kendini tamamen Türk ve İslam tarihi üzerine araştırmalara vakfeden Dânişmend, Türk milliyetçiliğinin temel iddialarını akademik bir titizlikle eserlerine yansıtmıştır. Özellikle tarih araştırmalarında bugün hâlâ bir başvuru kaynağı olan dört ciltlik İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi ile tanınan yazar; Eski Türk Seciye ve Ahlâkı ve Türk Irkı Niçin Müslüman Oldu? gibi eserleriyle Türklerin tarihsel ve kültürel köklerini incelemiştir. Dil üzerine de Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu gibi önemli çalışmalar bırakan Dânişmend, devşirme sisteminin Türk milletine etkileri ve Türk tarihinin doğru yorumlanması konularındaki eleştirel duruşuyla da bilinir. 1967 yılında vefat eden İsmâil Hâmî Dânişmend, ardında bıraktığı otuzdan fazla kitap ve makalelerle, Türkçü tarih yazıcılığının en verimli kalemlerinden biri olarak tarihteki yerini almıştır.